Pek çok kişi terapiye geldiğinde iki beklenti taşır. Bir yandan anlaşılmak ve yargılanmamak ister, diğer yandan da artık hayatında bazı şeylerin değişmesini arzular. Diyalektik Davranış Terapisi bu iki ihtiyacı aynı anda karşılamayı hedefleyen bir terapi yaklaşımıdır. Bu terapi size ‘Olduğunuz haliyle değerlisiniz’ derken, aynı zamanda ‘Hayatınızı zorlaştıran alışkanlıkları değiştirebilirsiniz’ mesajını da verir. Diyalektik Davranış Terapisi ilk olarak Borderline Kişilik Bozukluğu tanısı alan bireyler için geliştirilmiş olsa da günümüzde özellikle öfke kontrolü gibi duygu düzenleme güçlüğü olan birçok vakada kullanılmaktadır.
Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) Nedir?
Amerikalı psikolog Dr. Marsha Linehan tarafından geliştirilen ve bilişsel davranışçı terapi temelli bir psikoterapi yöntemidir. Zamanla bilinçli farkındalık (mindfulness), kabul temelli yaklaşımlar ve davranış biliminin ilkeleriyle zenginleştirilmiş, kapsamı genişletilmiştir.
DBT’nin en önemli özelliği, iki temel yaklaşımı aynı anda benimsemesidir:
- Kabul: Yaşanan duygu, düşünce ve deneyimleri yargılamadan fark etmek ve olduğu gibi kabul edebilmek.
- Değişim: Yaşamı zorlaştıran davranışları değiştirmeye yardımcı olacak yeni beceriler geliştirmek.
Bu yaklaşımın temelinde, kabul ile değişim arasında sağlıklı bir denge kurmak yer alır.
“Diyalektik” Ne Demektir?
“Diyalektik” kelimesi, ilk bakışta karmaşık görünse de aslında önemli bir düşünceyi ifade eder: Birbirine zıt gibi görünen iki durum aynı anda doğru olabilir.
Örneğin;
- “Yaşadığınız zorluklar anlaşılabilir.”
- “Bununla birlikte hayatınızı kolaylaştıracak yeni beceriler öğrenebilirsiniz.”
Ya da;
- “Geçmişiniz yaşadığınız sorunlarda etkili olmuş olabilir.”
- “Bugünden itibaren yapacağınız seçimler geleceğinizi değiştirebilir.”
Diyalektik Davranış Terapisi, kişinin yaşadığı zorlukları yargılamadan anlamayı önemser. Aynı zamanda, uygun destek ve yeni becerilerle değişimin mümkün olduğuna inanır.
Diyalektik Davranış Terapisinin Amacı Nedir?
Bu Terapinin temel amacı yalnızca psikolojik belirtileri azaltmak değildir. Asıl hedef, kişinin kendisi için daha dengeli, anlamlı ve doyumlu bir yaşam kurmasına yardımcı olmaktır.
Terapi sürecinde danışan;
- Duygularını tanımayı,
- Yoğun duygularla baş etmeyi,
- Ani tepkilerini kontrol etmeyi,
- Sağlıklı sınırlar koymayı,
- İlişkilerini güçlendirmeyi,
- Stresli durumlarda daha işlevsel davranmayı,
- Kendisine zarar verebilecek işlevsiz davranışlar yerine daha sağlıklı baş etme becerileri geliştirmeyi öğrenir.
Bu beceriler, kişinin günlük yaşamda karşılaştığı zorluklarla daha sağlıklı ve dengeli bir şekilde baş etmesine yardımcı olmayı amaçlar.
Diyalektik Davranış Terapisi Hangi Sorunlarda Kullanılır?
Özellikle duygu düzenleme güçlüğünün ön planda olduğu durumlarda etkili olduğu gösterilmiş bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bilimsel çalışmalar aşağıdaki alanlarda faydalı olabileceğini göstermektedir.
- Borderline Kişilik Bozukluğu
- Kaygı bozuklukları
- Depresyon
- Travma sonrası yaşanan duygusal güçlükler
- Yeme bozuklukları (özellikle bulimia nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu)
- Madde kullanımına eşlik eden duygu düzenleme sorunları
- Yoğun öfke kontrolü sorunları
- Dürtüsel davranışlar
- Kendine zarar verme davranışları
- İntihar düşünceleri (uzman değerlendirmesi ve uygun tedavi planlaması ile birlikte)
- İlişkilerde tekrar eden çatışmalar
- Terk edilme korkusu ve yoğun ilişki sorunları
Her psikolojik sorun için tek bir terapi yöntemi uygun değildir. Bu nedenle terapiye başlamadan önce yapılan değerlendirme görüşmesinde, kişinin yaşadığı güçlükler ve ihtiyaçları doğrultusunda en uygun terapi yaklaşımı belirlenir.
Diyalektik Davranış Terapisi Nasıl Uygulanır?
Bu terapi yaklaşımı, yalnızca yaşanan sorunları konuşmaya dayalı değildir. Aynı zamanda günlük yaşamda uygulanabilecek beceriler kazandıran aktif katılım gerektiren bir terapi yaklaşımıdır.
Seanslarda danışanın yaşadığı güçlükler ele alınır ve bu durumlarla daha sağlıklı baş edebilmesine yardımcı olacak beceriler birlikte geliştirilir. Örneğin, yoğun öfke hissettiğinizde normalde bağırıp ortamı terk ediyor olabilirsiniz. DBT’de bu duyguyu bastırmak yerine önce fark etmeyi, ardından daha işlevsel bir tepki vermeyi sağlayacak beceriler üzerinde çalışılır
Terapi boyunca danışan;
- Duygularını fark etmeyi ve anlamayı,
- Kriz anlarında sakin kalabilmeyi,
- Düşünmeden hareket etmek yerine seçeneklerini değerlendirmeyi,
- Sağlıklı iletişim kurmayı,
- Sınır koyabilmeyi,
- Kendisine şefkatle yaklaşmayı öğrenir.
Birçok danışan, terapi sürecinde öğrendiği becerileri seans dışında da günlük yaşamında kullanarak zaman içinde daha kalıcı değişimler yaşayabilir.
BT’nin diğer terapi yaklaşımlarından önemli bir farkı, yalnızca sorunları anlamaya odaklanmaması, aynı zamanda danışana günlük yaşamında kullanabileceği somut beceriler kazandırmayı hedeflemesidir. Bu sayede terapi odasında öğrenilen yöntemlerin günlük yaşama aktarılması amaçlanır.
DBT’de Öğrenilen Dört Temel Beceri
DBT’nin etkili olmasının önemli nedenlerinden biri, danışanlara günlük yaşamda kullanabilecekleri somut beceriler kazandırmasıdır. Bu beceriler dört temel başlık altında ele alınır.
Bilinçli Farkındalık (Mindfulness)
Bilinçli farkındalık (mindfulness), dikkati geçmişe ya da geleceğe değil, içinde bulunulan ana bilinçli bir şekilde yöneltebilmeyi ifade eder. Bu beceri sayesinde kişi;
- Düşüncelerini fark etmeyi,
- Duygularını anlamayı,
- Otomatik tepkilerini tanımayı,
- Yaşadıklarını yargılamadan gözlemleyebilmeyi öğrenir.
Mindfulness, zihni tamamen boşaltmak anlamına gelmez. Amaç, yaşanan deneyimin farkına vararak düşünmeden tepki vermek yerine daha bilinçli seçimler yapabilmektir.
Duygu Düzenleme
Bazı kişiler duygularını çok yoğun yaşayabilir. Öfke, kaygı, üzüntü veya hayal kırıklığı gibi duygular kısa sürede yoğunlaşabilir ve kişinin düşüncelerini ya da davranışlarını etkileyebilir. Bu terapi, duyguların bastırılmasını değil, tanınmasını, anlaşılmasını ve sağlıklı bir şekilde yönetilmesini hedefler.
Bu beceriler sayesinde kişi;
- Duygularını tanımayı,
- Duyguların davranışlarını nasıl etkilediğini anlamayı,
- Yoğun duygular karşısında daha dengeli ve işlevsel tepkiler verebilmeyi öğrenir.
Duygular tamamen ortadan kaldırılması gereken deneyimler değildir. Amaç, onları fark etmek, anlamak ve yaşamı zorlaştırmayacak şekilde yönetebilmektir.
Sıkıntıya Dayanıklılık
Hayatın doğal akışı içinde herkes zaman zaman zorlayıcı olaylarla karşılaşabilir. Diyalektik Davranış Terapisi, bu anlarda dürtüsel davranmak yerine kişinin yaşadığı sıkıntıyla daha sağlıklı ve güvenli bir şekilde baş edebilmesine yardımcı olacak beceriler kazandırır. Amaç, acıyı tamamen ortadan kaldırmak değil; zor duyguların içinde daha sağlıklı kararlar verebilmektir.
Kişilerarası Etkililik
Sağlıklı ilişkiler kurmak da öğrenilebilen bir beceridir. Diyalektik Davranış Terapisi, kişinin;
- İhtiyaçlarını açık ve saygılı bir şekilde ifade edebilmesini,
- Gerektiğinde “hayır” diyebilmesini,
- Sağlıklı sınırlar koyabilmesini,
- İlişkilerinde hem kendi haklarını hem de karşısındaki kişinin haklarını gözetebilmesini,
- Çatışmaları daha yapıcı bir şekilde yönetebilmesini destekler.
Bu beceriler sayesinde kişi, hem kendisiyle hem de çevresindeki insanlarla daha sağlıklı ve dengeli ilişkiler kurabilir.
Diyalektik Davranış Terapisinin Faydaları Nelerdir?
Bilimsel araştırmalar birçok kişide olumlu sonuçlar sağlayabildiğini göstermektedir. Terapi sürecinde kazanılan beceriler sayesinde kişiler;
- Duygularını daha iyi yönetebilir.
- Ani öfke tepkilerini kontrol etmekte daha başarılı olabilir.
- Dürtüsel davranışlarını azaltabilir.
- İlişkilerinde daha sağlıklı iletişim kurabilir.
- Kaygı ve stresle daha etkili baş edebilir.
- Problem çözme becerilerini geliştirebilir.
- Kendilerine karşı daha anlayışlı ve şefkatli bir tutum geliştirebilir.
- Yaşam kalitelerini artırabilir.
Her bireyin terapi süreci birbirinden farklıdır. Elde edilen sonuçlar; kişinin yaşadığı güçlüklerin niteliğine, terapiye düzenli katılımına ve bireysel özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.
Diyalektik Davranış Terapisi Ne Kadar Sürer?
Terapi süresi kişiden kişiye değişir. Yaşanan sorunların şiddeti, terapi hedefleri ve seanslara düzenli katılım, terapi süresini etkileyen önemli faktörlerdir. Bazı danışanlar birkaç ay içinde belirgin gelişmeler yaşayabilirken, daha yoğun duygu düzenleme güçlüğü yaşayan kişiler için terapi süreci daha uzun olabilir. Terapi süresi, ilk değerlendirme görüşmesinden sonra danışanın ihtiyaçları ve hedefleri doğrultusunda birlikte planlanır.
Sık Sorulan Sorular
DBT ile Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) aynı şey midir?
Hayır. Diyalektik Davranış Terapisi, bilişsel davranışçı terapi temelli olmakla birlikte kabul, bilinçli farkındalık ve duygu düzenleme becerilerine daha fazla yer veren farklı bir terapi yaklaşımıdır.
DBT sadece Borderline Kişilik Bozukluğu için mi uygulanır?
Hayır. Günümüzde duygu düzenleme güçlüğü yaşayan birçok farklı danışan grubunda kullanılmaktadır. Ancak her durumda uygunluğu uzman değerlendirmesiyle belirlenmelidir.
DBT ilaç tedavisinin yerine geçer mi?
Hayır. Gerektiğinde psikiyatrist tarafından önerilen ilaç tedavisi ile birlikte uygulanabilir. Terapi ve ilaç tedavisi birbirini tamamlayıcı yaklaşımlar olabilir.
DBT herkes için uygun mudur?
Her terapi yöntemi her birey için uygun olmayabilir. İlk değerlendirme görüşmesinde yaşadığınız güçlükler ve ihtiyaçlarınız doğrultusunda sizin için en uygun terapi yaklaşımı birlikte belirlenir. Bu nedenle terapiye başlamadan önce yapılan değerlendirme görüşmesi, hangi terapi yaklaşımının sizin için en uygun olduğunun belirlenmesi açısından önemlidir.
Sonuç
Diyalektik Davranış Terapisi, yalnızca sorunları konuşmaya odaklanan bir terapi değildir. Aynı zamanda günlük yaşamda kullanılabilecek beceriler kazandırarak kişinin duygularını daha sağlıklı yönetmesine, ilişkilerini geliştirmesine ve yaşam kalitesini artırmasına yardımcı olmayı hedefler.
Duygu düzenleme becerileri öğrenilebilir ve geliştirilebilir. Eğer yaşadığınız güçlüklerin günlük yaşamınızı, ilişkilerinizi veya işlevselliğinizi etkilediğini düşünüyorsanız, yapılacak kapsamlı bir değerlendirme sonrasında sizin için uygun olup olmadığı birlikte değerlendirilebilir.
📍 Yüz yüze görüşmeler
💻 Online terapi seçeneği
📅 Randevu ve detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.
