Çalışma hayatında bazı sorunlar açıkça görülür. Bazıları ise sessizce ilerler. Yanal şiddet, ikinci gruba girer. Açık çatışmalar, bağırmalar ya da tehditler yoktur. Ancak kişiler kendilerini değersiz, güvensiz ve yalnız hissetmeye başlar. Zamanla bu durum hem bireyleri hem de kurumun tamamını etkileyen ciddi bir probleme dönüşür.
Bu yazı, yanal şiddetin ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını ve neden ciddiye alınması gereken bir örgütsel risk olduğunu ele almaktadır.
Yanal Şiddet Nedir?
Yanal şiddet; bireylerin yaşadıkları baskı, stres ve adaletsizlik duygusunu doğrudan kaynağına yöneltememeleri sonucu, kendi konumlarına yakın kişilere yöneltmeleriyle ortaya çıkan psikolojik zarar verici davranışları ifade eder.
Bu davranışlar çoğu zaman dolaylıdır. Açıkça “şiddet” gibi görünmezler:
- Görmezden gelme
- Dışlama
- Küçük düşürücü imalar
- Dedikodu
- Bilgi saklama
- Sessizlikle cezalandırma
gibi tutumlar yoluyla gerçekleşir. Tam da bu nedenle fark edilmesi ve adlandırılması zordur.
Yanal Şiddet Hangi Ortamlarda Daha Sık Görülür?
Yanal şiddet, genellikle psikolojik güvenliğin zayıf olduğu ve belirsizliğin yüksek seyrettiği ortamlarda ortaya çıkar. Çalışanların kendilerini ifade etmekte zorlandığı, hataların tolere edilmediği ya da başarıların adil biçimde paylaşılmadığı kurumlarda bu davranışlar daha hızlı yayılır.
Özellikle şu durumlar tetikleyici olabilir:
- Yeni bir çalışanın ekibe katılması
- Terfi veya görev değişiklikleri
- Kuşaklar arası bilgi ve yetkinlik farkları
- Organizasyonel yeniden yapılanma süreçleri
Bu bağlamlarda bir kişinin öne çıkması, bazı çalışanlar tarafından tehdit olarak algılanabilir.
Kısa Bir Örnek
Bir özel şirkette çalışan Zeynep, yeni kurulan bir projeye atanır ve kısa sürede yöneticilerinin güvenini kazanır. Ancak ekip içinde bu durum olumlu karşılanmaz. Zeynep’in e-postalarına geç yanıt verilmeye başlanır, toplantılarda söz hakkı verilmez ve fikirleri “fazla iddialı” bulunur.
Açık bir çatışma yaşanmaz; fakat Zeynep zamanla kendini geri çekmeye, hata yapmaktan korkmaya başlar. Yaşadığı durum, klasik bir yanal şiddet örüntüsüdür.
Psikolojik Arka Plan: Neden Ortaya Çıkar?
Yanal şiddetin temelinde çoğu zaman ifade edilemeyen duygular bulunur:
- Öfke
- Utanç
- Yetersizlik hissi
- Güçsüzlük
Bu duygular, kişi tarafından doğrudan dile getirilemediğinde, daha az riskli görülen ilişkilere yönelir. Böylece yanal şiddet, kısa vadede bir rahatlama sağlasa da uzun vadede hem bireye hem de çevresine zarar verir.
Tarihsel olarak ayrımcılığa veya dışlanmaya maruz kalmış topluluklarda bu dinamikler daha karmaşık hâle gelebilir. Kuşaklar arası travma ve içselleştirilmiş baskı, yanal şiddetin yeniden üretilmesine zemin hazırlayabilir.
Yanal Şiddet Nasıl Yayılır?
Bu tür davranışlar genellikle küçük ve tekil görünür. Ancak:
- Müdahale edilmediğinde
- “Abartılıyor” denilerek geçiştirildiğinde
- Yönetim tarafından fark edilmediğinde
başkaları tarafından da benimsenir. Zamanla bu tutumlar, “işlerin yürüyüş şekli” gibi algılanmaya başlar. Böylece yanal şiddet, bireysel davranış olmaktan çıkar ve kurum kültürünün parçası hâline gelir.
Yanal Şiddetin Etkileri
Bireysel Düzeyde
- Özgüven kaybı
- Sürekli kendini sorgulama
- Anksiyete ve depresif belirtiler
- Baş ağrısı, mide sorunları gibi psikosomatik etkiler
- İşten kaçınma ve tükenmişlik
Ekip Düzeyinde
- Güvensizlik ve yüzeysel ilişkiler
- Klikleşme ve gruplaşma
- Bilgi paylaşımının azalması
- Sağlıksız rekabet
- Takım ruhunun zayıflaması
Kurumsal Düzeyde
- Düşük çalışan bağlılığı
- Artan devamsızlık ve işten ayrılmalar
- Verimlilik ve yaratıcılık kaybı
- Kurumsal kültürün aşınması
İnsan Kaynakları ve Yöneticiler İçin Notlar
Yanal şiddetle mücadelede bireyleri “daha dayanıklı olmaya” çağırmak yeterli değildir. Etkili yaklaşım, sistemi dönüştürmeyi hedefler.
Uygulanabilecek adımlar:
- Psikolojik güvenliği açıkça sahiplenmek
- Geri bildirim kültürünü güçlendirmek
- Sessiz dışlama ve dedikoduyu görünür hâle getirmek
- Yöneticileri örtük şiddet konusunda eğitmek
- Şikâyet mekanizmalarını güvenilir kılmak
Sonuç
Yanal şiddet, çoğu zaman fark edilmeden ilerler; ancak etkileri derin ve kalıcıdır. İnsanları yalnızlaştırır, ekipleri böler ve kurumların uzun vadeli sağlığını tehdit eder.
Bu nedenle yanal şiddet, kişisel bir sorun değil; önleyici politikalar gerektiren örgütsel bir risk olarak ele alınmalıdır. Güven, adalet ve açık iletişim üzerine kurulu çalışma ortamları, bu döngünün kırılmasında temel rol oynar.
Uzman Psikolog ( Çift-Aile-Çocuk ve Ergen Sorunları)
Destek Almak Üzerine
Yanal şiddet, bireysel dayanıklılıkla aşılması beklenen bir durum değildir. Bu tür deneyimlerin psikolojik etkileri, ancak güvenli ve destekleyici bir ilişki içinde ele alındığında anlamlandırılabilir.
İş yaşamında yaşanan bu süreçlerle ilgili destek almak isteyenler için online ve yüz yüze terapi seçenekleri bulunmaktadır.
Online terapi hakkında bilgi almak için buraya tıklayabilirsiniz.
Yüz yüze terapi randevusu için iletişime geçebilirsiniz.